Çanakkale Savaşına Giden Meçhul Bir Askerin Günlüğünden Ankara – 1914

Çanakkale Savaşına Giden Meçhul Bir Askerin Günlüğünden

Ankara – 1914

Prof. Dr. Nejat Akar

Birinci Dünya Savaşını yaşayanların kaleme aldıkları yaşadıklarını, özellikle günlüklerin satırlarından okumanın, o günleri anlamada daha gerçekçi olacağı düşüncesiyle topluyordum. Bu günlüklerden birisi de “Çanakkale Savaşına Giden Meçhul Bir Askerin Günlüğü” kitabıydı. Bir sahaftan edinmiştim. (1)

Satırları okudukça, 1914’de seferberlik ilanıyla Kastamonu’dan topladığı askerlerle birlikte yola çıkıp,  Ankara’ya gelen, burada  mola veren bir subayın günlüklerinde, Ankara tarihine bir gözlemci gözüyle ilginç olabilecek notlara rastladım.

İsmi bilinmeyen, defterinde de ismi kayıtlı olmayan askerimiz 16 Temmuz 1914 tarihli günlüğünde “seferberlik emrinin” geldiğini yazar. O sırada Kastamonu’da görevlidir. 17.Ağustos’ta birliği Ankara’ya doğru hareket eder. İlk konak yeri ‘İzzet Han’dır. Sonraki günlerde sırasıyla Yeniceköy, Ilgaz geçidi, Topal Ali Han, Kengiri, Dokuztorbalar, Ravlıhan,ve nihayetinde sekiz gün sonra 25.Ağustos’da Değirmencikler’e ulaşırlar. Devamını günlüklerden izleyelim.

26. Ağustos. 1914

Sabahleyin Değirmencikler’den hareket ederek Ankara’ya yarım saat kala mola verdik. Sonra muntazam hatvelerle borazanlar çaldık, şehre girdik. Çarşıdan geçerek bölükler hanlara taksim olundu. Biz de bir hana tabur erkanı ve birinci takım yerleştik. Sonra doktorla ve Bahri ile çıkarak tıraş olduktan sonra postahaneye gittik, mektupları bulduk. Oradan Millet bahçesine giderek halkı dinledikten sonra Santral’de yemek yiyerek ve dolaşarak daireye geldik. Bahçesine geçerek saz dinleyerek kolorduya uğrayıp gece bölüğe avdet ettik.

28 Ağustos 1914  Kapitülasyonların lağvı

Öğleyin gelen ajanslar, kapitülasyonların ilgasını ilan ediyordu. Şehirde dükkânlar kapanıyor, bayraklar açılıyordu. Büyük bir miting yapıldı, hükümete gidildi.      Ben de akşamüstü Talat Bey’in hayvanıyla gezerek istasyona gittim. Baytar Galip Bey’in çadırında oturup bira içerek gece bahçeye gittim. Dörde kadar arkadaşlarla oturup nutukları dinleyerek avdet ettik.

29Ağustos1914
Akşamüstü doktorla birlikte çıkıp ben tıraş olarak fotoğrafçıya gittik. Doktor resmini aldırdı. Oradan istasyona gidip büfede ikişer şişe bira içerek geldik. Doktorun hayvanı kaçtı.

30 Ağustos 1914                                                                                                      

Sabahleyin dördüncü bölükten tabur nöbetçiliğini teslim aldım. Sabah ilk talim.
Yemekten sonra doktorla beraber “Türkiye fotoğrafhanesine” giderek seferber resmi çıkardım.
Oradan dolaşarak daireye geldim. Akşama kadar nöbetçi olduğumdan bir yere çıkmadım.Velâdet-i hümayun(2) şerefine akşam talimi yoktu.

9 Eylül 1914

Sabahleyin fırkadan saat dörtte bütün bölüklerle şehirden hareket ettik. İstasyona gelip, vagonlara yerleştik.

…

Bu satırlarkapitülasyonların kaldırılmasını bir mitingle kutlayan Ankara halkını, fotoğraf çektirdiği “Türkiye Fotoğrafhanesini”, Millet Bahçesini, İstasyonda bira içmesini, ve tahta geçiş merasimin nedeniyle askeri taliminyapılmadan geçen bir akşamı öğreniyoruz.

On beş gün kadar Ankara’da kalan isimsiz subayımızın satırlarından, bir sonraki hedefinin önce İzmir, ardından “Çanakkale Cephesi” olduğunu öğreniyoruz.

1.  İlker Özmestçi, İstanbul’dan Çanakkale’ye. Bir Osmanlı Subayı 1914-1915. Günlük. Denizler Kitabevi, İstanbul, 2015.

2. Osmanlı sarayında padişah çocuklarının doğumlarıyla ilgili yapılan tüm törenler ‘Velâdet-i Hümâyun’ merasimi olarak isimlendirilirdi.

(FotoğraflarınKaynağı :Atila Cangır, Cumhuriyet’in Ankara’sı. yeAnkara Üniversitesi Yayını, 2007.)

Prof. Dr. NEJAT AKAR        

1952'de Ankara'dadoğdu. TED Ankara Kolejisonrası 1977 yılında Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi, ardındanÇocuk Sağlığı veHastalıklarıAnabilimdalındauzmanlıkeğitiminialdı. Etimesgut Hava HastanesindeveMustafakemalpaşa Devlet Hastanesindezorunluhizmetleriniyaptı. 1989'da Çocuk Sağlığı veHastalıklarıdoçenti, 1995'de profesörüoldu.  İtalya (Cagliari Üniversitesi) veABD'de (National Institute of Health/National Cancer Institute) molekülergenetikkonusundaçalışmalardabulundu. 1987'den itibarenkurucusuolduğu Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı veHastalıklarıAnabilimdalı, Pediatrik Moleküler Genetik Bilimdalında, 2001-2008 tarihleriarasında Ankara Üniversitesi BiyoteknolojiEnstitüsükurucumüdürüolarakçalıştı. TOBB-ETU TıpFakültesinde 2008-2026 yıllarıarasındaçalıştı.

TÜBİTAK Araştırma Teşvik Ödülü (1989), Prof.Dr. Bahtiyar Demirağ Ödülü (1995), Ankara Üniversitesi Araştırma Ödülü (2000) sahibidir.

KİTAPLARI

“Bozkır Çocuklarına Bir Umut: Ord.Prof. Dr. Albert Eckstein”; “Dumlupınar: Bir İnsanlık Görevi”; “Anadolu Notları-1937”; “1939 Nev York Dünya Fuarında Türkiye” ;  “Iğdır’da Bir Kadın Cerrah-Op. Dr. Yıldız Yalçınlar””; “Prof. Dr. Bahtiyar Demirağ”; “Çantamdaki Portreler”; “Birinci Dünya Savaşı ve Çocuklar”; İşgal İstanbul’undan Anılar: İstanbul’un İşgalini Gördüm’. ‘Çocuk Hekimi Gözüyle Zülfü Livaneli’de Çocuk İmgesi’; Nazizm’den Kaçanlar: Dr. ErikaBruck;; Yaşamın İçine Yolculuk: O AN’ ile Bir üçleme olan ‘Selim Beyin Basılamayan Öyküsü’, “Ercan Bey’in Sırları”  ‘ “Sırrını Sandıkta Saklayamazsın” kitapları novella şeklindedir. Elif P. Ekmekciile birlikte “Bir Cumhuriyet Hekiminin Hatıraları: Op.Dr. Mustafa Kılıçal” , “Batı Anadolu Seyahatim-1938:Ord. Prof. Dr. Albert Eckstein”  ; Muzaffer Demir’le “Kan Bilimcilerle Söyleşiler 1 ve 2”  ve   bir ekiple birlikte “Dr. Nuriye Peker Sempozyumu “,  ile “Hematolojiye Adanan Bir Ömür :Prof. Dr. Ayten Arcasoy” kitapları.

Dumlupınar: A Human Mission” kitabı İngilizce olarak Aysu Oral çevirisiyle yayınlanmıştır. Alp Can ve Aysu Oral ile birlikte hazırladığı ‘Ord.Prof.Dr. Albert Eckstein ile Anadolu’da 15 Yıl ‘ve ‘Anne-Çocuk Heykelleri’ isimli iki fotoğraf albümü vardır. Fotoğrafları ve yazıları değişik dergi ve kitaplarda yayınlanmıştır. 

"Klinik Moleküler Patolojiye Giriş"; “Türk Basınında Genom Projesi; ‘ ders kitabı olarak tasarlanmıştır.

“Iğdır’da Bir Kadın Cerrah-Op.Dr. Yıldız Yalçınlar” kitabı bir belgesele konu olmuştur.

Sokaklardan (Mart-2017); Kadınlar ve Çocuklar (Mart-2015) ve Anne-Çocuk Heykelleri (Nisan-2007) konulu kişisel fotoğraf sergileri vardır. Değişik zaman ve mekanlarda Ord.Prof. Albert Eckstein otuzlu yıllar Anadolu fotoğraflarının sergilenmesini gerçekleştirmiştir. 2020’de ABD’de yapılan  "Behar" cami konulu fotoğraf yarışmasında ikincilik ödülü almıştır.